• Podatki na co dzień
• Rachunkowość w praktyce
• Audyt
• VAT i akcyza
• Praktyka rynków kapitałowych
• Finanse w firmie
• Leasing operacyjny i finansowy
• Przepisy prawne i orzecznictwo
• Prawo pracy i ZUS
• Z bankowością na ty
• Praktyczne książki

Skorygowana cena nabycia – praktyczne zastosowanie przy wycenie kredytu

Problematyka wyceny w skorygowanej cenie nabycia (SCN) poruszona jest w ustawie o rachunkowości (od 1 stycznia 2009 roku), Rozporządzeniu Ministra Finansów z 12.12.2001 roku w sprawie szczegółowych zasad uznawania, metod wyceny, zakresu ujawniania i sposobu prezentacji instrumentów finansowych oraz MSR 39.

Zgodnie z nowelizacją ustawy o rachunkowości jednostki będą miały możliwość wyceny według skorygowanej ceny nabycia dla:

• inwestycji w innych jednostkach, jeżeli został określony dla nich termin wymagalności,
• inwestycji krótkoterminowych, dla których został określony termin wymagalności,
• należności i udzielonych pożyczek zaliczanych do aktywów finansowych,
• zobowiązań finansowych.

Na podstawie przytoczonego rozporządzenia Ministra Finansów skorygowana cena nabycia (zamortyzowany koszt) aktywów finansowych i zobowiązań finansowych to cena nabycia, w jakiej składnik aktywów finansowych lub zobowiązań finansowych został po raz pierwszy wprowadzony do ksiąg rachunkowych (wartość początkowa), pomniejszona o spłaty wartości nominalnej (kapitału podstawowego), odpowiednio skorygowana o skumulowaną kwotę zdyskontowanej różnicy między wartością początkową składnika i jego wartością w terminie wymagalności, wyliczoną za pomocą efektywnej stopy procentowej, a także pomniejszona o odpisy aktualizujące wartość (art. 3, punkt 12 rozporządzenia).

Zgodnie z MSR 39 metoda efektywnej stopy procentowej jest to metoda naliczania zamortyzowanego kosztu składnika aktywów finansowych lub zobowiązania finansowego (albo grupy aktywów finansowych lub zobowiązań finansowych) oraz przypisania przychodów lub kosztów odsetkowych do odpowiednich okresów. Efektywna stopa procentowa jest stopą, która dokładnie dyskontuje oszacowane przyszłe pieniężne wpływy lub płatności dokonywane w oczekiwanym okresie do wygaśnięcia instrumentu finansowego, a w uzasadnionych przypadkach w okresie krótszym - do bilansowej wartości netto składnika aktywów lub zobowiązania finansowego. Przy wyliczaniu efektywnej stopy procentowej jednostka dokonuje oszacowania przepływów pieniężnych, uwzględniając wszelkie postanowienia umowy instrumentu finansowego (np. przedpłaty, opcje kupna lub podobne), jednakże nie uwzględnia potencjalnych przyszłych strat związanych z nieściągalnością kredytów.

Wyliczenie obejmuje wszelkie płacone i otrzymywane przez strony umowy prowizje i punkty stanowiące integralną część efektywnej stopy procentowej, koszty transakcji oraz wszelkie inne premie lub dyskonta. Przyjmuje się założenie, że przepływy pieniężne oraz oczekiwany czas trwania grupy podobnych instrumentów finansowych mogą być wiarygodnie oszacowane. Jednakże w rzadkich przypadkach, kiedy nie jest możliwe wiarygodne oszacowanie przepływów pieniężnych lub oczekiwanego czasu trwania instrumentu finansowego (lub grupy instrumentów finansowych) jednostka dokonuje wyliczeń w oparciu o przepływy pieniężne wynikające z umowy za pełny umowny czas trwania instrumentu finansowego (lub grupy instrumentów finansowych).

Wycenie w SCN podlegają:

• aktywa finansowe utrzymywane do terminu wymagalności,
• pożyczki udzielone i należności własne,
• zobowiązania finansowe inne niż przeznaczone do obrotu.

Na poniższym przykładzie zostanie przedstawiona metoda wyceny w skorygowanej cenie nabycia przy użyciu arkusza kalkulacyjnego.

Spółka zaciągnęła pożyczkę w kwocie 75.000 zł na okres 5 lat. Raty płatne są na koniec każdego roku i składają się z części kapitałowej w wysokości 15.000 zł oraz części odsetkowej w wysokości 3.000 zł. Dane zostały ujęte w arkuszu kalkulacyjnym (tabela 1). Wprowadzono kolumnę C, w której znajduje się wartość zobowiązania na dzień bilansowy. W kolumnie E wykazano faktyczne przepływy pieniężne.

Tabela 1. Warunki umowy zaciągniętej pożyczki

Przy założeniu, że płatności rat nastąpią w planowanych datach można skonstruować arkusz, w którym dla poszczególnych dni bilansowych zostanie obliczona skorygowana cena nabycia i wartość korekt.

Na wstępie należy obliczyć stopę IRR (wstawiając funkcję w komórce B10). Stosując funkcję IRR wskazujemy w pozycji „Wartość" obszar z faktycznymi przepływami pieniężnymi za cały okres trwania umowy pożyczki (tabela 2).

Tabela 2. Wyliczenie IRR.

Wartość IRR została wyliczona i wynosi 6,40%.

Następnie przy użyciu funkcji NPV zostanie określona wartość bieżąca przyszłych przepływów pieniężnych. Tworzenie arkusza rozpoczyna się od pierwszego dnia bilansowego (12.2009), komórka F4.

Tabela 3. Wyliczenie SCN na dzień bilansowy 2009.

Po użyciu funkcji NPV w komórce F4 można ją „przeciągnąć" na komórki od F5 do F8. Dalszy etap prac to wyliczenie w kolumnie G różnicy między wartością SCN a wartością wynikającą na dzień bilansowy z ksiąg (zobowiązań z tytułu pożyczki).

Kompletna tabela wygląda następująco.

Tabela 4. Skorygowana cena nabycia dla zaciągniętej pożyczki.

Poniżej znajdują się księgowania związane z wyceną na dzień bilansowy według skorygowanej ceny nabycia.

Rok 2009

1. Zaciągnięcie pożyczki w wysokości 75.000 zł
   Wn „Rachunek bankowy"
   Ma „Zobowiązania z tytułu pożyczki"
2. Spłacenie raty pożyczki za 2009 rok - kapitał 15.000 zł i odsetki 3.000 zł
   Wn „Koszty finansowe" - 3.000 zł
   Wn „Zobowiązanie z tytułu pożyczki" - 15.000 zł
   Ma „Rachunek bankowy" - 18.000 zł
3. Wycena w SCN na dzień bilansowy 2009 (kolumna F) - 1.801,68 zł
   Wn „Koszty finansowe"
   Ma „Korekta zobowiązania z tytułu pożyczki"

Rok 2010

4. Odwrócenie wyceny w SCN z 2009 r. - 1.801,68 zł
   Wn „Korekta zobowiązania z tytułu pożyczki"
   Ma „Koszty finansowe"
5. Spłacenie raty pożyczki za 2010 rok - kapitał 15.000 zł i odsetki 3.000 zł
   Wn „Koszty finansowe" - 3.000 zł
   Wn „Zobowiązanie z tytułu pożyczki" - 15.000 zł
   Ma „Rachunek bankowy" - 18.000 zł
6. Wycena w SCN na dzień bilansowy 2010 (kolumna F) - 2.758,37 zł
   Wn „Koszty finansowe"
   Ma „Korekta zobowiązania z tytułu pożyczki"

Rok 2011

7. Odwrócenie wyceny w SCN z 2010 roku - 2.758,37 zł
   Wn „Korekta zobowiązania z tytułu pożyczki"
   Ma „Koszty finansowe"
8. Spłacenie raty pożyczki za 2011 rok - kapitał 15.000 zł i odsetki 3.000 zł
   Wn „Koszty finansowe" - 3.000 zł
   Wn „Zobowiązanie z tytułu pożyczki" - 15.000 zł
   Ma „Rachunek bankowy" - 18.000 zł
9. Wycena w SCN na dzień bilansowy 2011 roku (kolumna F) - 2.815,98 zł
   Wn „Koszty finansowe"
   Ma „Korekta zobowiązania z tytułu pożyczki"

Rok 2012

10. Odwrócenie wyceny w SCN z 2011 roku - 2.815,98 zł
    Wn „Korekta zobowiązania z tytułu pożyczki"
    Ma „Koszty finansowe"
11. Spłacenie raty pożyczki za 2012 rok - kapitał 15.000 zł i odsetki 3.000 zł
    Wn „Koszty finansowe" - 3.000 zł
    Wn „Zobowiązanie z tytułu pożyczki" - 15.000 zł
    Ma „Rachunek bankowy" - 18.000 zł
12. Wycena w SCN na dzień bilansowy 2012 (kolumna F) - 1.916,94 zł
    Wn „Koszty finansowe"
    Ma „Korekta zobowiązania z tytułu pożyczki"

Rok 2013

13. Odwrócenie wyceny w SCN z 2012 - 1.916,64 zł
    Wn „Korekta zobowiązania z tytułu pożyczki"
    Ma „Koszty finansowe"
14. Spłacenie raty pożyczki za 2013 rok - kapitał 15.000 zł i odsetki 3.000 zł
    Wn „Koszty finansowe" - 3.000 zł
    Wn „Zobowiązanie z tytułu pożyczki" - 15.000 zł
    Ma „Rachunek bankowy" - 18.000 zł

W dalszej części opracowania zostanie przedstawiony sposób wyliczania skorygowanej ceny nabycia dla kredytu, którego raty nie są spłacane regularnie oraz ponoszone są dodatkowe koszty związane z jego zaciągnięciem.

Założenia są następujące. Spółka pozyskała kredyt w wysokości 100.000 zł oprocentowany na poziomie 12% rocznie. Prowizja za przyznanie kredytu wyniosła 1.500 zł i została zapłacona w dniu otrzymania kredytu, tj. 05.07.2009 roku. Ustalono termin płatności rat na 15. dzień każdego miesiąca poczynając od 15.08.2009 roku. Kredyt będzie spłacany w 12 ratach. Spółka 15.09.2009 roku spłaciła tylko połowę raty kapitałowej i wyliczone przez bank odsetki. Brakującą część raty kapitałowej uregulowała 15.10.20009 roku. Nastąpiło również przesunięcie w dacie zapłaty 4. raty o 5 dni. Pozostałe płatności do dnia bilansowego (31.12.2009) zostały dokonane zgodnie z harmonogramem. Na dzień bilansowy spółka nie miała wiedzy o zmianie warunków kredytu (np. stopie procentowej).

Poniższa tabela przedstawia dane wynikające z powyższych założeń.

Tabela 5. Harmonogram zrealizowanych i planowanych płatności rat

Zadaniem jest wycena powyższego kredytu w skorygowanej cenie nabycia na 31.12.2009 roku. Aby tego dokonań można użyć funkcji XIRR i XNPV. Obie funkcje w swej konstrukcji uwzględniają daty przepływów pieniężnych. Stopa procentowa będąca wynikiem obliczenia XIRR jest stopą roczną i nie wymaga modyfikacji przy obliczaniu XNPV. Funkcja XIRR i XNPV nie zawsze jest dostępna w arkuszu. W takim przypadku należy w menu Narzędzia wybrać Dodatki i zaznaczyć opcję „Analysis ToolPak". Po zaakceptowaniu zostaną zainstalowane wymagane funkcje.

Funkcja XIRR zostanie obliczona w komórce H15. Sposób obliczenia prezentowany jest poniżej.

Tabela 6. Obliczenie XIRR

Wynik obliczenia XIRR wynosi: 16,30%.

Następnie w celu wyliczenia skorygowanej wartości zobowiązania z tytułu pożyczki na 31.12.2009 roku tworzy się pomocniczą tabelę składającą się z części kolumny B i części kolumny H. Części, o których mowa, to daty i wartości przepływów pieniężnych przypadające po dniu bilansowym, na który dokonywana jest wycena. Wobec tego należy skopiować obszar B9:B13 oraz H9-H13. Do nowej tabeli bezwzględnie należy dołożyć wiersz z datą 31.12.2009 i zerową wartością przepływu. Następnie w komórce np. C22 obliczamy XNPV dla planowanych przepływów pieniężnych przy wykorzystaniu stopy XIRR.

Tabela 7. Obliczenie XNPV

Wartość XNPV wynosi 49.942,80 zł.

Zobowiązanie na 31.12.2009 roku wynikające z ksiąg handlowych wynosi 50.000,00 zł. Wycena w SCN wyniosła 49.942,80 zł. Wobec tego należy zmniejszyć wartość zobowiązania poprzez zaksięgowanie różnicy w kwocie 57,20 zł: Wn „Korekta zobowiązania tytułu kredytu", Ma „Koszty finansowe".

W celu sprawdzenia sposobu obliczania SCN dokonano weryfikacji wyniku przy użyciu wzoru na PV. Sposób wyliczenia wartości zdyskontowanych przyszłych przepływów pieniężnych po dniu bilansowym przy użyciu wewnętrznej stopy zwrotu zaprezentowano poniżej.

Gdzie:

PV - bieżąca wartość przyszłych przepływów,

P - kolejne przepływy pieniężne,

IRR - wewnętrzna stopa zwrotu,

d - ilość dni.

Tabela 8. Wyliczenie PV

Wartość zdyskontowanych przepływów pieniężnych po dniu bilansowym wyliczona przy użyciu funkcji XNPV i wzoru na PV jest taka sama, co potwierdza prawidłowość zastosowanej metody.

Należy pamiętać o tym, aby daty i wartości przed dniem bilansowym, na który dokonywana jest wycena wynikały z faktycznych transakcji. Natomiast dane po dniu bilansowym to dane zgodne z harmonogramem, który może jednak ulec zmianie na przykład w wyniku zmiany stopy oprocentowania. Powyższe zmiany należy uwzględnić w arkuszu.

Autor jest ekspertem w Dziale Audytu BDO, Oddział w Katowicach.