• Podatki na co dzień
• Rachunkowość w praktyce
• Rozmowa miesiąca
• Audyt
• VAT i akcyza
• Praktyka rynków kapitałowych
• Fundusze unijne
• Finanse w firmie
• Leasing operacyjny i finansowy
• Przepisy prawne i orzecznictwo
• Prawo pracy i ZUS
• Z bankowością na ty
• Praktyczne książki

Sprawozdanie z działalności jednostki

Sprawozdanie Zarządu z działalności może być cennym źródłem informacji o jednostce gospodarczej i o ryzykach, na jakie jest ona narażona. Przyjmuje ono różną formę i zawiera zróżnicowaną treść w zależności od stosowanych zasad sprawozdawczości oraz charakteru jednostki. Mimo iż nie jest elementem sprawozdania finansowego, podlega ocenie audytora.

Zgodnie z normami wykonywania zawodu biegłego rewidenta wydanymi przez Krajową Radę Biegłych Rewidentów, biegły rewident w opinii z badania sprawozdania finansowego zamieszcza objaśnienie (komentarz), w którym stwierdza, że sprawozdanie z działalności jednostki jest kompletne w rozumieniu ustawy o rachunkowości oraz innych przepisów regulujących jej sprawozdawczość, a zawarte w nim informacje są zgodne z danymi zawartymi w sprawozdaniu finansowym. Jeżeli takie stwierdzenie byłoby bezpodstawne, gdyż np. sprawozdanie z działalności jest niekompletne albo niezgodne ze sprawozdaniem finansowym czy też nie zostało przedstawione biegłemu rewidentowi do dnia zakończenia badania, to również ten fakt, w stosownej formie, znajduje odzwierciedlenie w komentarzu biegłego. Oznacza to, że organy zarządzające muszą przygotować prawidłowe i rzetelne sprawozdanie z działalności jednostki, jeżeli chcą uniknąć „niestandardowej" treści opinii.

Co wynika z Ustawy o rachunkowości

Obowiązek sporządzenia sprawozdania z działalności wynika z art. 49 Ustawy o rachunkowości, zgodnie z którym Zarządy (dokładnie kierownictwo) spółek kapitałowych, spółek komandytowo-akcyjnych, towarzystw ubezpieczeń wzajemnych, spółdzielni oraz przedsiębiorstw państwowych, muszą dołączyć do rocznego sprawozdania finansowego jeszcze taki raport.

Sprawozdanie z działalności jednostki powinno obejmować istotne informacje o jej stanie majątkowym i sytuacji finansowej, w tym ocenę uzyskiwanych efektów oraz wskazanie czynników ryzyka i opis zagrożeń, a w szczególności informacje o:

• zdarzeniach istotnie wpływających na działalność jednostki, jakie nastąpiły w roku obrotowym, a także po jego zakończeniu, do dnia zatwierdzenia sprawozdania finansowego,
• przewidywanym rozwoju jednostki,
• ważniejszych osiągnięciach w dziedzinie badań i rozwoju,
• aktualnej i przewidywanej sytuacji finansowej,
• nabyciu udziałów (akcji) własnych,
• posiadanych przez jednostkę oddziałach (zakładach),
• instrumentach finansowych w zakresie:
  - ryzyka: zmiany cen, kredytowego, istotnych zakłóceń przepływów środków pieniężnych oraz utraty płynności finansowej, na jakie narażona jest jednostka,
  - przyjętych przez jednostkę celach i metodach zarządzania ryzykiem finansowym, łącznie z metodami zabezpieczenia istotnych rodzajów planowanych transakcji, dla których stosowana jest rachunkowość zabezpieczeń.

Jeżeli jest to istotne dla oceny sytuacji jednostki, sprawozdanie z działalności powinno obejmować również wskaźniki finansowe i niefinansowe, łącznie z informacjami dotyczącymi zagadnień środowiska naturalnego i zatrudnienia, a także dodatkowe wyjaśnienia do kwot wykazanych w sprawozdaniu finansowym.

Obowiązki spółek giełdowych

Znacznie większe wymogi sprawozdawcze zostały nałożone na spółki giełdowe. Zostały one uregulowane w Rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 19 lutego 2009 roku w sprawie informacji bieżących i okresowych przekazywanych przez emitentów papierów wartościowych oraz warunków uznawania za równoważne informacji wymaganych przepisami prawa państwa niebędącego państwem członkowskim.

Sprawozdanie z działalności, zwane w Rozporządzeniu „sprawozdaniem z działalności emitenta", zamieszczone w raporcie rocznym, zawiera, poza wymienionymi powyżej wymogami ustawowymi, m.in.:

• omówienie podstawowych wielkości ekonomiczno-finansowych, ujawnionych w rocznym sprawozdaniu finansowym, w szczególności opis czynników i zdarzeń, w tym o nietypowym charakterze, mających znaczący wpływ na działalność jednostki i osiągnięte przez nią zyski lub poniesione straty w roku obrotowym, a także omówienie perspektyw rozwoju działalności przynajmniej w najbliższym roku obrotowym;
• opis istotnych czynników ryzyka i zagrożeń, z określeniem, w jakim stopniu jednostka jest na nie narażona;
• stanowiące wyodrębnioną część tego sprawozdania oświadczenie o stosowaniu ładu korporacyjnego;
• wskazanie istotnych postępowań toczących się przed sądem, organem właściwym dla postępowania arbitrażowego lub organem administracji publicznej;
• informacje o podstawowych produktach, towarach lub usługach wraz z ich określeniem wartościowym i ilościowym oraz udziałem poszczególnych produktów, towarów i usług (jeżeli są istotne) albo ich grup w sprzedaży jednostki ogółem, a także zmianach w tym zakresie w danym roku obrotowym;
• informacje o rynkach zbytu, z uwzględnieniem podziału na rynki krajowe i zagraniczne, oraz informacje o źródłach zaopatrzenia w materiały do produkcji, w towary i usługi, z określeniem uzależnienia od jednego lub więcej odbiorców i dostawców, a w przypadku gdy udział jednego odbiorcy lub dostawcy osiąga co najmniej 10% przychodów ze sprzedaży ogółem - nazwy (firmy) dostawcy lub odbiorcy, jego udział w sprzedaży lub zaopatrzeniu oraz jego formalne powiązania z jednostką;
• informacje o zawartych umowach znaczących dla działalności jednostki;
• informacje o powiązaniach organizacyjnych lub kapitałowych jednostki z innymi podmiotami oraz określenie jej głównych inwestycji krajowych i zagranicznych;
• informacje o istotnych transakcjach zawartych przez jednostkę lub jednostkę od niej zależną z podmiotami powiązanymi na innych warunkach niż rynkowe;
• informacje o zaciągniętych i wypowiedzianych w danym roku obrotowym umowach dotyczących kredytów i pożyczek, z podaniem co najmniej ich kwoty, rodzaju i wysokości stopy procentowej, waluty i terminu wymagalności;
• informacje o udzielonych w danym roku obrotowym pożyczkach, ze szczególnym uwzględnieniem pożyczek udzielonych jednostkom powiązanym jednostki, z podaniem co najmniej ich kwoty, rodzaju i wysokości stopy procentowej, waluty i terminu wymagalności:
• informacje o udzielonych i otrzymanych w danym roku obrotowym poręczeniach i gwarancjach, ze szczególnym uwzględnieniem poręczeń i gwarancji udzielonych jednostkom powiązanym jednostki;
• w przypadku emisji papierów wartościowych w okresie objętym raportem - opis wykorzystania przez jednostkę wpływów z emisji do chwili sporządzenia sprawozdania z działalności;
• objaśnienie różnic pomiędzy wynikami finansowymi wykazanymi w raporcie rocznym a wcześniej publikowanymi prognozami wyników na dany rok;
• ocenę, wraz z jej uzasadnieniem, dotyczącą zarządzania zasobami finansowymi, ze szczególnym uwzględnieniem zdolności wywiązywania się z zaciągniętych zobowiązań, oraz określenie ewentualnych zagrożeń i działań, jakie jednostka podjęła lub zamierza podjąć w celu przeciwdziałania tym zagrożeniom;
• ocenę możliwości realizacji zamierzeń inwestycyjnych, w tym inwestycji kapitałowych, w porównaniu do wielkości posiadanych środków, z uwzględnieniem możliwych zmian w strukturze finansowania tej działalności;
• ocenę czynników i nietypowych zdarzeń mających wpływ na wynik z działalności za rok obrotowy, z określeniem stopnia wpływu tych czynników lub nietypowych zdarzeń na osiągnięty wynik;
• charakterystykę zewnętrznych i wewnętrznych czynników istotnych dla rozwoju przedsiębiorstwa jednostki oraz opis perspektyw rozwoju jej działalności co najmniej do końca roku obrotowego następującego po roku obrotowym, za który sporządzono sprawozdanie finansowe zamieszczone w raporcie rocznym, z uwzględnieniem elementów strategii rynkowej przez nią wypracowanej;
• zmiany w podstawowych zasadach zarządzania przedsiębiorstwem jednostki i jej grupą kapitałową;
• wszelkie umowy zawarte między jednostką a osobami zarządzającymi, przewidujące rekompensatę w przypadku ich rezygnacji lub zwolnienia z zajmowanego stanowiska bez ważnej przyczyny lub gdy ich odwołanie lub zwolnienie następuje z powodu połączenia jednostki przez przejęcie;
• w przypadku spółek kapitałowych - określenie łącznej liczby i wartości nominalnej wszystkich akcji jednostki oraz akcji i udziałów w jednostkach powiązanych jednostki, będących w posiadaniu osób nią zarządzających i nadzorujących (dla każdej osoby oddzielnie);
• informacje o:
  - dacie zawarcia przez jednostkę umowy, z podmiotem uprawnionym do badania sprawozdań finansowych, o dokonanie badania lub przeglądu sprawozdania finansowego lub skonsolidowanego sprawozdania finansowego oraz okresie, na jaki została zawarta ta umowa
  - wynagrodzeniu podmiotu uprawnionego do badania sprawozdań finansowych, wypłaconym lub należnym za rok obrotowy.

Regulacje w Międzynarodowych Standardach Sprawozdawczości Finansowej

W Międzynarodowych Standardach Sprawozdawczości Finansowej nie zawarto żadnych dokładnych wytycznych odnośnie sprawozdań z działalności jednostki. Istnienie sprawozdań tego typu zauważa Międzynarodowy Standard Sprawozdawczości nr 1 Prezentacja sprawozdań finansowych. W par. 13-14 tego standardu jest mowa o możliwości dołączenia do sprawozdania finansowego analizy finansowej sporządzonej przez kierownictwo, zawierającej opis oraz wyjaśnienie głównych wyznaczników efektywności finansowej i sytuacji finansowej jednostki oraz najistotniejsze obszary niepewności, jakie jednostka napotkała.

Raport taki może zawierać omówienie:

• głównych okoliczności i czynników wpływających na efektywność finansową, w tym zmian w środowisku, w którym jednostka prowadzi działalność gospodarczą, reakcji jednostki na te zmiany i ich efektów, jak również polityki inwestycyjnej jednostki zmierzającej do utrzymania i dalszej poprawy efektywności finansowej, w tym polityki dotyczącej dywidend,
• źródeł finansowania jednostki, a także jej docelowy wskaźnik zobowiązań do kapitału własnego, oraz
• zasobów jednostki, które nie zostały ujęte w sprawozdaniu z sytuacji finansowej sporządzonym zgodnie z MSSF.

Należy podkreślić to, że według MSSF taki dodatkowy raport ma charakter fakultatywny, o ile nie wynika z innych regulacji.

Standard zwraca również uwagę na fakt sporządzania oprócz sprawozdania finansowego raportów i sprawozdań o charakterze specjalistycznym, takich jak na przykład raporty o wpływie jednostki na środowisko naturalne oraz sprawozdania o wytworzonej wartości dodanej.

Raporty i sprawozdania prezentowane poza sprawozdaniem finansowym są wyłączone z uregulowań MSSF. Zmiany może przynieść nowy quasi-standard dotyczący komentarza zarządu. W dniu 23 czerwca 2009 roku Rada Międzynarodowych Standardów Rachunkowości (IASB) opublikowała projekt (Exposure Draft) standardu-wskazówek pt. „Komentarz Zarządu" (Management Commentary), który docelowo - po ostatecznym ustaleniu jego treści - stanowiłby nieobowiązkowe wytyczne, mające na celu pomoc w przygotowaniu i prezentacji raportu określanego mianem „sprawozdania z działalności" czy też „komentarza zarządu" (w oryginale także: management's discussion and analysis lub operating and financial review).

Prezentując projekt, Przewodniczący IASB, Sir David Tweedie powiedział, że chociaż komentarz zarządu jest jednym z najczęściej wykorzystywanych elementów raportu rocznego, w wielu krajach, gdzie mają zastosowanie MSSF, nie istnieją żadne wytyczne odnośnie zasad sporządzania i prezentacji takiego komentarza. Zdaniem Przewodniczącego, w obecnej niepewnej sytuacji finansowej możliwość objaśnienia przez jednostki ich wyników w kontekście ich oczekiwań i strategii nabiera szczególnego znaczenia¹.

Rada publikując projekt podkreśliła, że pod jej adresem zwracało się wielu sporządzających i korzystających ze sprawozdań finansowych, wskazując na konieczność stworzenia uniwersalnych wytycznych odnośnie sprawozdania z działalności. W projekcie uwzględniono już istniejące międzynarodowe dobre praktyki odnośnie przygotowywania i prezentacji komentarza zarządu. W opinii Rady stworzenie nieobowiązkowych wytycznych w tym zakresie będzie sprzyjać poprawie spójności i porównywalności tego rodzaju raportów pomiędzy różnymi krajami.

Tak jak w przypadku wszystkich projektów IASB, publikacja Exposure Draft rozpoczęła proces zbierania opinii od wszystkich zainteresowanych jej ostatecznym kształtem. Ten proces potrwa do 1 marca 2010 roku, a publikację ostatecznej wersji wskazówek zaplanowano na drugą połowę 2010 roku.

1. http://www.iasb.org

Autor jest biegłym rewidentem, menedżerem w BDO.