BDO Podatki i Rachunkowość nr 4 (18) Kwiecień 2009
A A A
Honoraria biegłych sądowych podlegają opodatkowaniu VAT(Autor: Grażyna Zaremba, Źródło: BDO)
Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z dnia 13 stycznia 2009 r. (sygnatura akt I FSK 813/07) uznał, że biegli sądowi podlegają podatkowi od towarów i usług (dalej VAT).
Zgodnie z przepisem art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (dalej ustawa o VAT) podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności. W świetle art. 15 ust. 2 ustawy o VAT, działalność gospodarcza obejmuje m.in. wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody, również wówczas, gdy czynność ta została wykonana jednorazowo w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania czynności w sposób częstotliwy.
Jednocześnie w art. 15 ust. 3 ustawy o VAT wymieniono czynności, których nie uznaje się za wykonywaną samodzielnie działalność gospodarczą. Przepis art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT wyłącza z opodatkowania VAT czynności, z tytułu których przychody zostały wymienione w art. 13 pkt 2-9 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej ustawa o PIT), o ile wykonujący te czynności są związani ze zlecającym ich wykonywanie prawnymi więzami tworzącymi stosunek prawny pomiędzy zlecającym wykonanie czynności i wykonującym zlecane czynności co do warunków wykonywania tych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich.
Zgodnie z przepisem art. 13 pkt 6 ustawy o PIT, za przychody z działalności wykonywanej osobiście, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 2 uważa się przychody osób, którym organ władzy lub administracji państwowej albo samorządowej, sąd lub prokurator na podstawie właściwych przepisów zlecił wykonanie określonych czynności, a zwłaszcza przychody biegłych w postępowaniu sądowym, dochodzeniowym i administracyjnym. Aby czynności osoby fizycznej nie były uznawane za wykonywaną samodzielnie działalność gospodarczą w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług, muszą być spełnione warunki, określone w art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT, a mianowicie: związanie wykonującego czynności ze zlecającym ich wykonanie prawnymi więzami tworzącymi stosunek prawny pomiędzy zlecającym wykonanie czynności i wykonującym zlecane czynności co do warunków wykonywania tych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności.
Zatem w świetle cytowanych przepisów czynności biegłego sądowego podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
Naczelny Sąd Administracyjny (dalej NSA) uznał, że czynności biegłego w postępowaniu sądowym stanowią działalność gospodarczą w rozumieniu art. 15 ustawy o VAT. Odpowiedzialność za wykonanie ekspertyzy ponosi sam biegły, a nie sąd zlecający wykonanie biegłemu tej czynności. Dlatego nie ma podstaw, by wyłączyć spod opodatkowania VAT czynności wydawania ekspertyz przez biegłych sądowych.
NSA powołał się w uzasadnieniu na orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, jak i wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 czerwca 2008 r. (sygnatura akt K 50/05). Trybunał Konstytucyjny (dalej TK) na wniosek rzecznika praw obywatelskich zajmował się sprawą wyłączenia z VAT przychodów z działalności wykonywanej osobiście. We wskazanym wyroku TK uznał, że art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT regulujący kwestię opodatkowania VAT przychodów z działalności wykonywanej osobiście jest zgodny z konstytucją. Zgodnie z tym przepisem, aby dana działalność nie podlegała VAT, między zlecającym jej wykonanie a wykonawcą musi istnieć określony stosunek prawny.
Umowa między zlecającym a wykonawcą musi określać warunki wykonania czynności oraz wynagrodzenie, a odpowiedzialność wobec osób trzecich musi ponosić zlecający. Z uwagi na to, iż biegli sądowi działają w sposób częstotliwy, osobiście i samodzielnie - mimo że to sąd zleca im wydanie opinii czy ekspertyzy - dlatego sami ponoszą odpowiedzialność wobec osób trzecich za swoją pracę. Sąd powołując biegłego odwołuje się do jego specyficznej wiedzy, a wydana przez niego opinia musi być w pełni samodzielna. Nie ma więc przesłanki wyłączającej biegłego sądowego z opodatkowania VAT.
Opodatkowanie VAT biegłych sądowych budzi jednak kontrowersje, ponieważ sądy wypłacają biegłym wynagrodzenie netto, bez powiększania ich o 22% VAT. Biegły sądowy nie może tak jak zwykły usługodawca doliczyć do ceny swojej usługi VAT, a tym samym przerzucić kosztu tego podatku na sąd jako usługobiorcę. Cena usług świadczonych przez biegłych sądowych jest ustalona sztywno przez sąd. Przepisy regulujące wynagrodzenie dla biegłych sądowych określone są w dekrecie z dnia 26 października 1950 r. o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym.
Obecnie, aby zmienić sytuację niekorzystną dla biegłych sądowych, prace nad projektem nowelizacji przepisów dotyczących tej grupy zawodowej prowadzi Senat RP. Grażyna Zaremba Autorka jest ekspertem w Dziale Doradztwa Podatkowego BDO, Oddział w Katowicach. << powrót zobacz także artykuły |
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
