BDO Podatki i Rachunkowość nr 1 (15) Styczeń 2009

A   A   A

Oszustwa związane z celowym zwiększaniem przychodów między jednostkami powiązanymi

(Autor: Małgorzata Kutera, Źródło: Difin)

Stan formalnoprawny

 

Zasady rachunkowości stanowią, że w księgach rachunkowych jednostki należy ująć wszystkie osiągnięte, przypadające na jej rzecz przychody i obciążające ją koszty związane z tymi przychodami dotyczące danego roku obrotowego, niezależnie od terminu ich zapłaty. Zgodnie z powyższą zasadą spółka do przychodów danego roku obrotowego powinna zaliczyć wyłącznie pewne i faktycznie zrealizowane przez nią przychody oraz współmierne koszty.

 

Najwięcej problemów z kwalifikacją może pojawić się na przełomie roku. Wówczas zasada postępowania zarówno bilansowa, jak i podatkowa jest następująca:

  • jeżeli dokumenty dotyczące poprzedniego okresu wpłynęły jeszcze przed zamknięciem ksiąg rachunkowych oraz sporządzeniem sprawozdania finansowego, to ujmuje się je w księgach ubiegłego roku,
  • jeżeli wpływ tych dokumentów nastąpił już po zamknięciu ksiąg i sporządzeniu sprawozdania, to należy je ująć w bieżącym roku obrotowym. Schemat oszustwa znajduje się w zawartym poniżej tego artykułu pliku pdf.

 

Opis przypadku

 

Sytuacja dotyczy dwóch polskich spółek, których właścicielem jest spółka akcyjna z siedzibą w Szwecji. Spółka B jest właścicielem większości majątku, w tym również maszyn używanych w procesie produkcyjnym i świadczy usługi wyłącznie na rzecz podmiotu C polegające na opracowywaniu dokumentacji technicznej produkcji, zaopatrzeniu materiałowym oraz doradztwie technologicznym. Spółka C prowadzi faktyczną działalność produkcyjną na majątku dzierżawionym od jednostki B i zatrudnia około 500 osób. Podmiot B posiada dość wysoki kredyt inwestycyjny, w związku z powyższym jego sprawozdania finansowe są systematycznie analizowane przez bank. Pod koniec roku 2004 spółka szwedzka sprzedała na rzecz jednostki B oprogramowanie dotyczące procesu technologicznego za kwotę 2 mln zł. Powyższy program został odsprzedany do podmiotu C za 3 mln zł, czyli spółka zrealizowała czysty zysk w wysokości 1 mln zł.

 

Podczas badania sprawozdania finansowego spółki C okazało się, że zakupiony program licencyjny może być bezużyteczny, ale zarząd podjął decyzję o jego przyjęciu na stan wartości niematerialnych i prawnych. W taki sposób transakcja została rozliczona na dzień 31.12.2004 roku. Podczas przeglądu ksiąg na dzień 30.06.2005 r. okazało się, że obydwie spółki wycofały się z podpisanej umowy i w lutym 2005 r. wystawiono faktury korygujące w całości powyższą sprzedaż. Operacja „wycofania" transakcji miała miejsce oczywiście już po zatwierdzeniu sprawozdania finansowego za 2004 rok we wszystkich podmiotach. Czyż nie była to świadoma manipulacja na poprawę wizerunku każdej z tych firm?

 

Wnioski

  • Celowe naruszanie zasady współmierności przychodów i kosztów to prosta technika oszustwa. Jest ona jednak dość często wykorzystywana w rozbudowanych grupach kapitałowych, gdyż możliwość dokonania tego typu nadużycia wiąże się przede wszystkim ze sprytnym porozumieniem partnerów.
  • Jednym z klasycznych przypadków często spotykanych w rozbudowanych strukturach powiązań jest fakturowanie sprzedaży, zanim towar zostanie wydany z magazynu lub zanim zostanie wykonana usługa (w celu zawyżenia przychodów spółki, która właśnie potrzebuje w danym okresie sprawozdawczym zaprezentować pozytywny wynik finansowy).
  • W skrajnych sytuacjach dochodzi nawet do wystawiania „pustych" faktur, tzn. wykazujących dokonanie sprzedaży, która w rzeczywistości nigdy nie następuje. Tego typu dokumenty są później najczęściej korygowane, ale już po zakończeniu badania sprawozdania finansowego przez audytora.
  • Wystawianie dokumentów źródłowych potwierdzających operację „celowej" sprzedaży między jednostkami powiązanymi jest zazwyczaj dokonywane pod koniec roku obrotowego, kiedy spółki wstępnie znają już wielkość wyniku finansowego.
  • Czasami dochodzi do jeszcze większych nadużyć w tym zakresie. Polegają one na świadomym zaliczeniu danej transakcji do dwóch różnych okresów sprawozdawczych. Jednostka odnotowująca przychód z operacji księguje go w danym roku obrotowym, a spółka rejestrująca koszt z tego tytułu ujmuje dokument w kolejnym okresie (np. jeżeli już wcześniej sporządziła sprawozdanie finansowe).
  • Wykrycie takich zniekształceń jest możliwe w przypadku, gdy ten sam audytor obejmuje badaniem obydwie jednostki. Może on wówczas porównać obustronną kwalifikację i prezentację każdej „podejrzanej" transakcji.

 

Uwaga: artykuł ze schematem - plik pdf

 

Niniejszy artykuł stanowi podrozdział 3.1.10. rozdziału IV „Przykłady oszustw finansowych występujących w polskiej praktyce gospodarczej" książki Małgorzaty Kutery „Rola audytu finansowego w wykrywaniu przestępstw gospodarczych", wydanej przez Difin, 2008 r. Więcej informacji o tej książce zamieściliśmy w dziale „Praktyczne książki" w nr. 14 Biuletynu.



Małgorzata Kutera  
<< powrót

zobacz także artykuły


KONTAKT

Zadaj nam pytanie a nasz ekspert skontakuje się z Tobą w najbliższym czasie

NASZE BIURA

Sprawdź gdzie w Polsce znajdziesz nasze biura
ARCHIWUM

WYSZUKIWARKA

Wpisz poniżej szukane słowo lub frazę
wyszukiwarka zaawansowana
Biuletyn

Kategoria
Autor

Źródło

SUBSKRYPCJA

Chcesz otrzymywać najnowsze informacje o naszych szkoleniach? Zapisz się!

SZKOLENIA

NASI PARTNERZY