BDO Podatki i Rachunkowość nr 3 (29) Marzec 2010
A A A
Obowiązek badania rocznych sprawozdań finansowych(Autor: Małgorzata Kutera, Źródło: Difin)
Audyt finansowy dzieli się na dwa podstawowe rodzaje: obligatoryjny oraz dobrowolny. Obowiązkowa rewizja finansowa wynika z przepisów prawnych, zgodnie z którymi wybrane podmioty gospodarcze w danym kraju muszą zbadać swe roczne sprawozdania finansowe. Drugi rodzaj audytu dotyczy zleceń dobrowolnych, gdzie dana spółka sama podejmuje decyzję o przeprowadzeniu kontroli. Obecna praktyka pokazuje, że ten rodzaj audytów jest dość popularny.
Zleceniodawcami są różne strony zaangażowane w działalność gospodarczą podmiotu. Najczęściej dobrowolne weryfikacje są zlecane przez zarządy przedsiębiorstw, które w ten sposób chcą ograniczyć ryzyko występowania nieprawidłowości w księgach rachunkowych i rozliczeniach podatkowych. Czasami liczą również na wykrycie pewnych nadużyć gospodarczych. Niekiedy zleceniodawcami są właściciele, szczególnie w przypadkach występowania podejrzeń co do oszustw popełnianych przez zarządy spółek. Ma to szczególne znaczenie, gdy rola właścicielska i zarządcza jest rozdzielona. Zdarza się, że niekiedy spółka, chcąc pozyskać nowe źródło finansowania działalności, również zleca zbadanie ksiąg i sprawozdania finansowego, co ma służyć głównie podniesieniu jej wiarygodności wobec banków lub potencjalnych inwestorów.
Obowiązkowy audyt jest nieodłącznym elementem wolnorynkowych systemów gospodarczych. Dotyczy on większych podmiotów, które stanowią ważny element tych systemów i publikowane przez nich dane finansowe powinny być wiarygodne. W każdym kraju stosuje się nieco odmienne kryteria kształtujące obowiązek badania sprawozdań finansowych. W Polsce przepisy z tego zakresu również ulegały stopniowym zmianom. Największym przełomem okazało się całkowite zwolnienie z audytu, począwszy od 2002 roku, mniejszych przedsiębiorstw. Było to zgodne z ogólnym kierunkiem europejskim. Do końca 2001 roku mniejsze jednostki miały obowiązek weryfikacji sprawozdań finansowych przynajmniej raz na trzy lata. Począwszy od 1 stycznia 2002 r. przepis ten został usunięty, znacznie podwyższono też progi sumy bilansowej oraz przychodów zobowiązujących spółki do przeprowadzenia audytu.
Stosownie do przepisów ustawy o rachunkowości obecnie badaniu podlegają roczne skonsolidowane sprawozdania finansowe grup kapitałowych oraz roczne jednostkowe sprawozdania finansowe:
Do pozostałych jednostek należy tu zaliczyć głównie osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, spółki cywilne, osobowe spółki uregulowane w k.s.h. (jawne, komandytowe, partnerskie) oraz spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Badaniu podlegają również sprawozdania finansowe spółek przejmujących i spółek nowo zawiązanych, sporządzone za rok obrotowy, w którym nastąpiło połączenie, a także roczne sprawozdania finansowe jednostek sporządzone zgodnie z MSR.
Należy wspomnieć, że w niektórych przypadkach obowiązek badania sprawozdań finansowych został uregulowany w innym akcie prawnym niż ustawa o rachunkowości. Jako przykład można tu podać organizacje pożytku publicznego, dla których wydano odrębne rozporządzenie w tym zakresie. Poszczególne kraje europejskie dość różnie określiły w swoim ustawodawstwie obowiązek badania sprawozdań finansowych. Zezwala na to IV Dyrektywa, która narzuca obowiązek audytu dla wszystkich spółek kapitałowych i daje możliwość zwolnienia tylko wybranych podmiotów, pozostawiając tę decyzję krajom członkowskim.
Stosownie do przepisów dyrektywy poszczególne państwa mogą znieść obowiązek audytu dla spółek, które na dzień bilansowy nie przekroczyły limitów dwóch z trzech poniższych kryteriów:
Dyrektywa wyznacza więc tylko maksymalną granicę zwolnienia, a szczegółowe uregulowania zostawia już w gestii państw członkowskich. Każde z nich indywidualnie dopasowało obowiązek audytu do swojej rzeczywistości gospodarczej i powstały pewne rozbieżności. W Niemczech progi zwalniające z audytu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wynoszą: suma bilansowa - 4 015 000 euro, przychody roczne - 8 030 000 euro, przeciętne zatrudnienie - 50 osób. Inne kryteria obowiązują jednak spółki cywilne lub osoby prowadzące działalność gospodarczą: suma bilansowa - 65 mln euro, przychody - 130 mln euro, zatrudnienie - 5 tys. pracowników. Zacytowane powyżej kryteria nie zwalniają jednak podmiotów działających w niektórych branżach (np. energetyka). Inne kraje, oprócz kryteriów dotyczących sumy bilansowej, przychodów i zatrudnienia, odnoszą się również do wysokości kapitału podstawowego. Dotyczy to np. Włoch, gdzie spółka z ograniczoną odpowiedzialnością podlega obowiązkowemu badaniu, jeżeli wysokość jej kapitału wyniesie 120 000 euro.
Czasami audyt musi być przeprowadzany przez większą liczbę biegłych rewidentów. Przykładem może być Francja, która dla badania sprawozdań spółek notowanych na giełdzie wymaga dwóch audytorów ustawowych (statutory auditors) oraz dwóch dodatkowych do weryfikacji publikowanych sprawozdań skonsolidowanych.
Uwaga: niniejszy artykuł stanowi fragment rozdziału 6 książki Małgorzaty Kutery i Stanisławy T. Surdykowskiej „Kryzysy gospodarcze a wiarygodność sprawozdań finansowych" wydanej przez Difin, 2009 r. Więcej informacji o tej książce zamieszczamy w dziale „Praktyczne książki". Małgorzata Kutera << powrót zobacz także artykuły |
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
